محاسبات داروسازی
۵۰ ماشین‌حساب در پنج گروه: فرمولاسیون و تولید؛ محلول‌ها، داروسازی فیزیکی و پایداری؛ آنالیز و کنترل کیفیت؛ میکروبیولوژی، استریلیتی و اندوتوکسین؛ دوزبندی و فارماکوکینتیک. نتیجه هم‌زمان با ورود داده محاسبه می‌شود و معادله مبنا و مرجع زیر هر کدام آمده است.
مراجع بر پایه ویرایش‌های لازم‌الاجرا هستند: USP–NF 2026، BP 2026، فارماکوپه اروپا ویرایش ۱۲ (12.3) که از ۱۰ تیر ۱۴۰۵ لازم‌الاجراست، و آخرین نسخه نهایی (Step 4) راهنماهای ICH. آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵. هر مرجع به صفحه رسمی‌اش لینک شده است؛ متن کامل USP–NF، BP و فارماکوپه اروپا نیاز به اشتراک دارد. همه مراجع و فارماکوپه‌ها
فرمولاسیون و تولید
محلول‌ها، داروسازی فیزیکی و پایداری
آنالیز و کنترل کیفیت
میکروبیولوژی، استریلیتی و اندوتوکسین
دوزبندی و فارماکوکینتیک
اسی درصدی: m = LC × SF × 100 ÷ P؛ میکروگرم بر میلی‌گرم: m = LC × 1000 ÷ P؛ واحد بر میلی‌گرم: m = LC ÷ P؛ که P پوتنسی نمونه همان‌گونه که هست (as is) است. اگر اسی بر پایه ماده خشک، بدون آب یا بدون حلال گزارش شده باشد: P = Assay × (100 − W − RS) ÷ 100 که W درصد آب یا LOD و RS درصد حلال باقیمانده است؛ اگر از LOD استفاده می‌کنید RS را صفر بگذارید، چون LOD حلال‌های فرار را هم در بر دارد. اسی و رطوبت را از برگه آنالیز همان سری ماده بردارید و مقدار پرکننده q.s. را به اندازه جبران کاهش دهید تا وزن واحد ثابت بماند. مثال: آموکسی‌سیلین تری‌هیدرات با پوتنسی 900 تا 1050 میکروگرم آموکسی‌سیلین در هر میلی‌گرم بر پایه بدون آب مشخص می‌شود.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026, General Notices ↗Ph. Eur. 12.3, General Notices ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
| ماده | mg در هر واحد | % w/w | kg در بچ | |
|---|---|---|---|---|
| 80.65% | 50.000 | |||
| 12.90% | 8.000 | |||
| 3.23% | 2.000 | |||
| 2.42% | 1.500 | |||
| 0.81% | 0.500 |
فرمول نمونه است. ردیف‌ها را با فرمول خودتان عوض کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):Remington, 23rd ed. (2020)
کسر امولسی‌فایر HLB بالا = (موردنیاز − پایین) ÷ (بالا − پایین)
مراجع (آخرین ویرایش):Remington, 23rd ed. (2020)Handbook of Pharmaceutical Excipients, 9th ed. (2020)
مقیاس USP <1174>. شاخص Carr تا 10 عالی، 11 تا 15 خوب، 16 تا 20 متوسط، 21 تا 25 قابل قبول، 26 تا 31 ضعیف، 32 تا 37 خیلی ضعیف و از 38 به بالا بسیار بسیار ضعیف است؛ نسبتهای Hausner متناظر 1.00–1.11، 1.12–1.18، 1.19–1.25، 1.26–1.34، 1.35–1.45، 1.46–1.59 و بالای 1.60 است. زاویه سکون 25 تا 30 درجه عالی و بیش از 66 درجه بسیار بسیار ضعیف است. حجم توده و حجم پس از ضربه طبق USP <616> اندازه‌گیری می‌شود.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <1174> ↗Ph. Eur. 12.3 2.9.36 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
| سایز | حجم بدنه (mL) | حداکثر وزن پرکردن با این دانسیته (mg) |
|---|---|---|
| 000 | 1.37 | 891 |
| 00el | 1.02 | 663 |
| 00 | 0.91 | 592 |
| 0el | 0.78 | 507 |
| 0 | 0.68 | 442 |
| 1 | 0.50 | 325 |
| 2 | 0.37 | 241 |
| 3 | 0.30 | 195 |
| 4 | 0.21 | 137 |
| 5 | 0.13 | 85 |
حجم‌های اسمی بدنه از داده‌های سازندگان کپسول است و باید با تأمین‌کننده تأیید شود. پر شدن بیش از حدود 90٪ حجم بدنه، حاشیه کمی برای تغییرات دانسیته باقی می‌گذارد.
مراجع (آخرین ویرایش):Remington, 23rd ed. (2020)
فشار قطری قرص‌های گرد با سطح تخت (Fell و Newton): σ = 2F ÷ (π·D·t)؛ برای قرص‌های محدب از معادله Pitt استفاده کنید. هر کیلوپاند برابر 9.807 نیوتن است. استحکام کششی حدود 1.7 مگاپاسکال یا بیشتر معمولاً برای روکشدهی و جابه‌جایی کافی است و قرص‌های رهش فوری معمولاً تا کسر جامد حدود 0.80 تا 0.90 فشرده می‌شوند.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <1217> ↗Ph. Eur. 12.3 2.9.8 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
جامد روی قرص = وزن هسته × افزایش وزن؛ جامد اسپری = جامد روی قرص ÷ راندمان؛ سوسپانسیون = جامد اسپری ÷ کسر جامد. برای پر کردن خطوط و اتلاف، مقداری اضافه (معمولاً 10 تا 20٪) آماده کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):Remington, 23rd ed. (2020)
پایه هر شیاف = ظرفیت قالب − (دارو ÷ ضریب جابه‌جایی). ضریب جابه‌جایی یعنی چند گرم دارو جای 1 گرم پایه را می‌گیرد.
مراجع (آخرین ویرایش):Remington, 23rd ed. (2020)
Ph. Eur. 2.9.5: ۲۰ واحد را بهطور تصادفی وزن کنید. حداکثر ۲ واحد میتوانند بیش از درصد جدول از میانگین انحراف داشته باشند و هیچ واحدی نباید بیش از دو برابر آن انحراف داشته باشد. قرص: تا ۸۰ میلی‌گرم 10٪، بین ۸۰ و ۲۵۰ میلی‌گرم 7.5٪، ۲۵۰ میلی‌گرم و بیشتر 5٪. کپسول، گرانول و پودر تک‌دوز: کمتر از ۳۰۰ میلی‌گرم 10٪، ۳۰۰ میلی‌گرم و بیشتر 7.5٪. پودر تزریقی: بیش از ۴۰ میلی‌گرم 10٪. شیاف: 5٪. مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):Ph. Eur. 12.3 2.9.5 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
USP <1216> و Ph. Eur. 2.9.7: برای قرص‌های ۶۵۰ میلی‌گرم یا کمتر، قرص‌های کامل به وزن نزدیک ۶٫۵ گرم و برای قرص‌های سنگینتر ۱۰ قرص بردارید. گردگیری، توزین، ۱۰۰ دور چرخش (۲۵ دور در دقیقه، ۴ دقیقه)، گردگیری و توزین دوباره. حداکثر میانگین کاهش وزن 1.0٪ برای بیشتر فرآوردهها قابل قبول است؛ اگر نتیجه مشکوک یا بیشتر از هدف باشد، آزمون دو بار دیگر تکرار و میانگین سه آزمون محاسبه می‌شود. هیچ قرصی نباید ترکخورده، لایهلایه یا شکسته باشد.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <1216> ↗Ph. Eur. 12.3 2.9.7 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
ماده خشک ثابت میماند: M_dry = M × (1 − x₀/100) و وزن در رطوبت هدف M_dry ÷ (1 − x_t/100) است؛ رطوبت به‌صورت LOD بر پایه وزن مرطوب (USP <731>, Ph. Eur. 2.2.32). رطوبت بر پایه وزن خشک = x ÷ (100 − x) × 100. فرض بر این است که همه افت وزن آب است؛ حلال‌های فرار گرانولاسیون هم در LOD حساب می‌شوند.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <731> ↗Ph. Eur. 12.3 2.2.32 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
حداکثر انتقال مجاز محصول A به محصول بعدی B. بر پایه سلامت (راهنمای HBEL آژانس دارویی اروپا، ۲۰۱۴؛ PIC/S): MACO = PDE × MBS ÷ MDD. معیارهای سنتی که هنوز به‌عنوان کنترل تکمیلی به کار می‌روند: یک‌هزارم کمترین دوز درمانی (MACO = STD × MBS ÷ (SF × MDD)) و 10 ppm از A در B. کمترین مقدار ملاک است. حد سواب = MACO × swab area ÷ shared area؛ نتیجه اندازه‌گیری‌شده سواب با حد ضرب‌شده در بازیافت مقایسه می‌شود. حد آبکشی با فرض توزیع یکنواخت باقیمانده در آب آبکشی نهایی است.
مراجع (آخرین ویرایش):EMA, Guideline on setting health-based exposure limits (HBEL), EMA/CHMP/CVMP/SWP/169430/2012 ↗
ماده تنظیمکننده (گرم) = (0.9% × حجم − گرم دارو × E) ÷ E ماده
مراجع (آخرین ویرایش):Remington, 23rd ed. (2020)
خون و اشک در دمای −0.52 °C منجمد می‌شوند. W (% w/v) = (0.52 − a) ÷ b که a کاهش نقطه انجماد ناشی از دارو و b کاهش ناشی از محلول 1٪ ماده تنظیمکننده است. ΔTf محلول 1٪ تقریباً برابر 0.576 × E (معادل سدیم کلراید) است.
مراجع (آخرین ویرایش):Remington, 23rd ed. (2020)
mOsm/L = (mg/mL ÷ MW) × n × 1000 با فرض تفکیک کامل، که n تعداد ذرات حاصل از هر مولکول است. اسمولالیته اندازه‌گیری‌شده کمتر است: NaCl 0.9٪ از راه محاسبه 308 ولی در اندازه‌گیری حدود 286 میلی‌اسمول بر کیلوگرم است. اسمولالیته پلاسما حدود 285 تا 295 میلی‌اسمول بر کیلوگرم است و محلول‌های تزریق وریدی محیطی معمولاً زیر حدود 900 میلی‌اسمول بر لیتر نگه داشته می‌شوند. مثال پیش‌فرض، محلول رینگر است.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <785> ↗Ph. Eur. 12.3 2.2.35 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
pH = pKa + log([A⁻] ÷ [HA])؛ مقادیر pKa ترمودینامیکی در 25 درجه سانتیگراد. قدرت یونی I = ½ Σ cᵢzᵢ² با احتساب یونهای مخالف تکظرفیتی. اثر فعالیت یونی، pKa ظاهری را پایین میآورد (pKa₂ فسفات در I ≈ 0.1 M حدود 6.8 تا 6.9 است)؛ بنابراین pH نهایی را با pHمتر کالیبرهشده تنظیم کنید. استیک اسید گلاسیال مایع است: حجم (میلی‌لیتر) = جرم ÷ 1.049.
مراجع (آخرین ویرایش):Remington, 23rd ed. (2020)
معادله ون اسلایک برای یک زوج اسید و باز: β = 2.303·C·Ka·[H₃O⁺] ÷ (Ka + [H₃O⁺])²؛ بیشترین ظرفیت در pH = pKa است که در آن β = 0.576·C. سهم خود آب (که زیر pH 3 و بالای pH 11 قابلتوجه است) و اثر فعالیت یونی در نظر گرفته نشده است.
مراجع (آخرین ویرایش):Remington, 23rd ed. (2020)
سهم غلظت بالا = هدف − پایین؛ سهم غلظت پایین = بالا − هدف. غلظتها باید یک واحد داشته باشند و سهمها با واحد مقدار نهایی به دست میآیند.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <1160> ↗
هر 1٪ وزنی/حجمی برابر 1 گرم در 100 میلی‌لیتر یا 10 میلی‌گرم در میلی‌لیتر است؛ هر ppm (وزنی/حجمی) برابر 1 میلی‌گرم در لیتر یا 1 میکروگرم در میلی‌لیتر؛ نسبت 1:1000 یعنی 1 گرم در 1000 میلی‌لیتر یا 0.1٪. مثال پیش‌فرض، آدرنالین 1 میلی‌گرم در میلی‌لیتر (وزن مولکولی 183.20) است.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <1160> ↗
mmol = mg ÷ وزن مولکولی؛ mEq = mmol × ظرفیت
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <1160> ↗
ضریب IU به فرم شیمیایی بستگی دارد؛ فرمی را انتخاب کنید که در برگه آنالیز ماده اولیه آمده است. برای ویتامین A، هر IU برابر 0.3 میکروگرم RAE است.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026, vitamin monographs ↗
مرتبه اول: t = ln(C₀/C) ÷ k، بنابراین t90 = 0.105 ÷ k و t½ = 0.693 ÷ k؛ مرتبه صفر: t = (C₀ − C) ÷ k. معادله آرنیوس: k₂ = k₁·exp[(Ea/R)(1/T₁ − 1/T₂)] با R = 8.314 J/(mol·K)؛ انرژی فعالسازی بیشتر واکنشهای تخریب دارو حدود 50 تا 100 کیلوژول بر مول است. این عدد تخمینی است و عمر قفسه‌ای بر پایه داده‌های زمان واقعی طبق ICH Q1A(R2) و Q1E تعیین می‌شود.
مراجع (آخرین ویرایش):ICH Q1A(R2) (2003) ↗Remington, 23rd ed. (2020)
USP <1079.2> (روش هینز): MKT = (ΔH/R) ÷ −ln[(Σ e^(−ΔH/RTᵢ)) ÷ n]؛ T بر حسب کلوین و R = 8.3144 J/(mol·K). مقدار پیش‌فرض ΔH = 83.144 kJ/mol (یعنی ΔH/R = 10 000 K) مقدار قراردادی است. MKT دورههای گرم را بیشتر از میانگین حسابی وزن می‌دهد؛ USP <659> دمای کنترلشده اتاق را با MKT حداکثر ۲۵ درجه تعریف می‌کند. مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <1079.2> ↗USP–NF 2026 <659> ↗
ICH Q1E: عمر قفسه‌ای زمانی است که حد اطمینان یک‌طرفه ۹۵٪ خط رگرسیون میانگین به معیار پذیرش میرسد (حد پایین برای ویژگی کاهشی و حد بالا برای ویژگی افزایشی)؛ limit = ŷ ∓ t₀.₉₅,ₙ₋₂ · s · √(1/n + (t − t̄)²/Sxx). برای نگهداری در دمای اتاق، با تحلیل آماری و بدون تغییر معنیدار در شرایط تسریعشده، عمر قفسه‌ای پیشنهادی را می‌توان تا دو برابر دوره داده‌های بلندمدت X برون‌یابی کرد، ولی حداکثر ۱۲ ماه بیشتر از X؛ برای چند بچ ابتدا قابلیت ادغام دادهها را بسنجید (p > 0.25). مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):ICH Q1E (2003) ↗
C_std = W_std × P ÷ V_std؛ C_sample = (A_u ÷ A_s) × C_std؛ مقدار در هر واحد = C_sample × V_u ÷ W_u × W̄. حجم کل رقت یعنی حجم نهایی ضرب در همه ضرایب رقت (مثلاً 100 میلی‌لیتر و سپس رقت 5 به 50، معادل 1000 میلی‌لیتر است).
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <621> ↗Ph. Eur. 12.3 2.2.46 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
RRF = پاسخ ناخالصی ÷ پاسخ ماده مؤثره در غلظت برابر؛ اگر RRF معلوم نباشد 1.0 فرض می‌شود. آستانههای گزارش، شناسایی و تأیید ایمنی در ICH Q3A(R2) و Q3B(R2) آمده است.
مراجع (آخرین ویرایش):ICH Q3A(R2) (2006) ↗ICH Q3B(R2) (2006) ↗
c (g/100 mL) = A ÷ (A¹%₁cm × b)؛ ε = A¹%₁cm × MW ÷ 10. جذب را در محدوده خطی دستگاه (معمولاً 0.2 تا 0.8) نگه دارید. مثال پیش‌فرض، پاراستامول در طول موج 257 نانومتر در NaOH 0.1 مولار با A(1%, 1 cm) برابر 715 است.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <857> ↗Ph. Eur. 12.3 2.2.25 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
Assay (%) = V_net × (M ÷ M_nom) × E ÷ W × 100 که E عبارت مونوگراف «هر میلی‌لیتر تیترانت معادل … میلی‌گرم» است. مثال پیش‌فرض، آسکوربیک اسید با ید 0.05 مولار است (هر میلی‌لیتر معادل 8.806 میلی‌گرم).
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <541> ↗
کارل فیشر حجمی (USP <921>, Ph. Eur. 2.5.12): F = water (mg) ÷ V (mL)؛ H₂O % = V × F ÷ W × 100. سدیم تارتارات دیهیدرات 15.66٪ آب دارد. LOD (USP <731>) حلال‌های فرار را هم شامل می‌شود.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <921> ↗USP–NF 2026 <731> ↗Ph. Eur. 12.3 2.5.12 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
USP <621>: N = 5.54 (t_R ÷ W_h)²؛ Rs = 1.18 (t_R2 − t_R1) ÷ (W_h1 + W_h2)؛ T = W₀.₀₅ ÷ 2f. معیار پذیرش را مونوگراف تعیین می‌کند؛ مقادیر متداول داخلی: %RSD ≤ 2.0% برای پنج یا شش تزریق، T ≤ 2.0 و Rs ≥ 2.0. مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <621> ↗Ph. Eur. 12.3 2.2.46 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
خط حداقل مربعات y = S·x + a. طبق ICH Q2(R2): LOD = 3.3σ ÷ S و LOQ = 10σ ÷ S که σ در اینجا انحراف معیار باقیمانده رگرسیون است؛ LOD و LOQ را به‌صورت تجربی هم تأیید کنید. مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):ICH Q2(R2) (2023) ↗
M = m × purity ÷ ((V − V_blank) × E) که E وزن (میلی‌گرم) استاندارد اولیه‌ای است که با ۱ میلی‌لیتر تیترانت ۱ مولار واکنش می‌دهد: پتاسیم هیدروژن فتالات 204.22 (۱:۱)؛ سدیم کربنات برای HCl برابر 52.99 (دو پروتون به ازای هر کربنات) و برای سولفوریک اسید 105.99؛ پتاسیم یدات 35.67 و پتاسیم دی‌کرومات 49.03 برای تیوسولفات (هر کدام معادل ۶ تیوسولفات)؛ سدیم اگزالات 335.0 برای پرمنگنات (۵ اگزالات : ۲ پرمنگنات)؛ روی 65.38 و کلسیم کربنات 100.09 برای ادتات؛ سدیم کلرید 58.44 برای نقره نیترات. استاندارد را طبق مونوگراف خشک کنید. ضریب f در تعیین مقدار به‌صورت M_actual ÷ M_nominal به کار می‌رود.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <541> ↗Ph. Eur. 12.3 4.2.2 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
USP <781> و Ph. Eur. 2.2.7: برای محلول [α] = 100·α ÷ (l·c) که l بر حسب دسیمتر و c گرم در ۱۰۰ میلی‌لیتر است (در صورت ذکر مونوگراف، بر پایه ماده خشک یا بیآب)؛ برای مایع خالص [α] = α ÷ (l·ρ). اندازه‌گیری در خط D سدیم (589.3 nm) و دمای ۲۰ درجه (فارماکوپه اروپا) یا ۲۵ درجه (USP)، مگر مونوگراف چیز دیگری بگوید. چرخش راستگرد مثبت است.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <781> ↗Ph. Eur. 12.3 2.2.7 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
ICH Q3C(R9): حد غلظت (ppm) = 1000 × PDE (mg/day) ÷ dose (g/day). روش ۱ دوز روزانه را ۱۰ گرم فرض می‌کند، پس حد PDE × 100 است و برای همه اجزا بدون محاسبه دیگر معتبر است. روش ۲ حلال همه اجزای دوز روزانه را جمع و با PDE مقایسه می‌کند. حلال‌های کلاس ۳: ۵۰ میلی‌گرم در روز (0.5٪) بدون نیاز به توجیه. مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):ICH Q3C(R9) (2024) ↗USP–NF 2026 <467> ↗
ICH Q3D(R2): غلظت مجاز (µg/g) = PDE (µg/day) ÷ dose (g/day)؛ در روش ۱ دوز روزانه ۱۰ گرم فرض می‌شود. اگر سطح مورد انتظار همواره کمتر از 30٪ PDE (آستانه کنترل) باشد، کنترل بیشتری لازم نیست. عناصر کلاس ۱ و 2A همیشه ارزیابی می‌شوند؛ کلاس 2B و ۳ فقط اگر عمداً افزوده شوند یا، برای کلاس ۳، در فرآورده‌های تزریقی و استنشاقی. مقادیر PDE از جدول A.2.1 با اصلاحیه ۲۰۲۲ برای طلا، نقره و نیکل.
مراجع (آخرین ویرایش):ICH Q3D(R2) (2022) ↗USP–NF 2026 <232> ↗
حد (ppm) = AI (ng/day) ÷ MDD (mg/day)، زیرا 1 ng/mg = 1 ppm. مقادیر AI طبق فهرست منتشرشده FDA (کنترل ناخالصی‌های نیتروزآمین در داروهای انسانی) و آژانس دارویی اروپا؛ برای ناخالصی‌های نیتروزآمین مرتبط با ماده مؤثره (NDSRI) بدون داده اختصاصی، رویکرد رده‌بندی توان سرطان‌زایی (CPCA) مقدار 26.5، 100، 400 یا 1500 نانوگرم در روز تعیین می‌کند. اگر چند نیتروزآمین وجود داشته باشد، مجموع نسبت دریافت هر کدام به AI آن نباید از ۱ بیشتر شود. فهرست به‌روز مرجع را برای نیتروزآمین موردنظر بررسی کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):FDA, Control of Nitrosamine Impurities in Human Drugs, Rev. 2 (2024) ↗EMA, Q&A on nitrosamine impurities (EMA/409815/2020, current revision) ↗
| زمان (دقیقه) | غلظت (mg/mL) | درصد آزادشده |
|---|---|---|
| 10 | 0.251 | 45.2% |
| 15 | 0.392 | 71.1% |
| 20 | 0.481 | 87.9% |
| 30 | 0.532 | 98.0% |
| 45 | 0.548 | 102.0% |
مقدار در زمان n برابر Cₙ × V + v × Σ C(i<n) است؛ اگر محیط جایگزین نشود، حجم محیط در هر نمونه‌برداری به اندازه v کم می‌شود. مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <711> ↗Ph. Eur. 12.3 2.9.3 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
f2 بین 50 تا 100 یعنی پروفایلها مشابهاند (f1 بین 0 تا 15). شرایط: دستکم 12 واحد از هر فرآورده، زمان‌های یکسان، حداکثر یک نقطه بالای 85٪ انحلال برای هر فرآورده، و ضریب تغییرات حداکثر 20٪ در نقاط اولیه و 10٪ در سایر نقاط. اگر هر دو فرآورده در 15 دقیقه دستکم 85٪ آزاد کنند، بدون محاسبه f2 مشابه تلقی می‌شوند. مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):FDA, Dissolution Testing of IR Solid Oral Dosage Forms (1997) ↗EMA, Guideline on the Investigation of Bioequivalence, Rev. 1 (2010) ↗
USP <905> و Ph. Eur. 2.9.40 برای مقدار هدف T ≤ 101.5%: اگر 98.5 ≤ X̄ ≤ 101.5 باشد M = X̄، در غیر این صورت 98.5 یا 101.5؛ k برای ۱۰ واحد 2.4 و برای ۳۰ واحد 2.0. با ۳۰ واحد، هیچ واحدی نباید خارج از 0.75M–1.25M باشد (L2 = 25.0). مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <905> ↗Ph. Eur. 12.3 2.9.40 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
USP <85> و Ph. Eur. 2.6.14 / 5.1.10: حد اندوتوکسین = K/M؛ K برابر 5.0 EU/kg (اینتراتکال 0.2 EU/kg) و M حداکثر دوز به ازای هر کیلوگرم وزن بدن که در یک ساعت تجویز می‌شود (USP وزن بزرگسال متوسط را ۷۰ کیلوگرم می‌گیرد). رادیوداروها: 175/V EU/mL (اینتراتکال 14/V). MVD = EL × C ÷ λ (وقتی حد بر حسب میلی‌لیتر است C = 1)؛ MVC = λ × M ÷ K. آزمون را می‌توان در هر رقتی تا MVD انجام داد؛ λ حساسیت برچسب لیزات در روش ژل‌کلات یا کمترین غلظت منحنی استاندارد در روش فوتومتریک است.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <85> ↗Ph. Eur. 12.3 2.6.14 ↗Ph. Eur. 12.3 5.1.10 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
USP <85> و Ph. Eur. 2.6.14، روشهای فوتومتریک (کینتیک توربیدیمتریک یا کروموژنیک): رگرسیون لگاریتمی زمان واکنش بر غلظت اندوتوکسین با دستکم سه استاندارد باید |r| ≥ 0.980 داشته باشد؛ اندوتوکسین کنترل مثبت فرآورده (PPC) منهای اندوتوکسین نمونه باید 50 تا 200٪ مقدار اسپایک باشد. نتیجه کمتر از پایینترین استاندارد به‌صورت «کمتر از» گزارش می‌شود. حد با نتیجه اصلاح‌شده برای رقت مقایسه می‌شود. مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <85> ↗Ph. Eur. 12.3 2.6.14 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
USP <85> و Ph. Eur. 2.6.14، روش ژل‌کلات: نقطه پایانی کمترین غلظت در سری غلظتهای نزولی اندوتوکسین است که لخته سفت می‌دهد. میانگین هندسی نقطه پایانی = antilog(Σ log eᵢ ÷ f) برای f سری تکراری (در تأیید λ چهار سری). اگر میانگین هندسی بین 0.5λ و 2λ باشد، حساسیت برچسب تأیید می‌شود و فرآورده تداخل ندارد. آزمون حدی منفی در رقت d یعنی اندوتوکسین نمونه رقیقنشده کمتر از d × λ EU/mL است. مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <85> ↗Ph. Eur. 12.3 2.6.14 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
F₀ زمان معادل (دقیقه) در دمای ۱۲۱ درجه است که به محصول میرسد، با z = 10 °C برای اسپورهای باکتریایی (Ph. Eur. 5.1.5): نرخ کشندگی L = 10^((T − T_ref)/z) و F₀ = Δt × ΣL. دمای 121.1 °C (250 °F) نیز بهطور رایج مرجع قرار می‌گیرد. چرخه مرجع Ph. Eur. 5.1.1 برای فرآورده‌های آبی دستکم ۱۵ دقیقه در ۱۲۱ درجه است. مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):Ph. Eur. 12.3 5.1.1 ↗Ph. Eur. 12.3 5.1.5 ↗USP–NF 2026 <1229> ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
غیرفعالسازی درجه اول: D = t ÷ (log N₀ − log N) زمان لازم برای کاهش یک لگاریتم (90٪) است. پس از کشندگی F، تعداد زندهمانده مورد انتظار در هر واحد N = N₀ × 10^(−F/D) است؛ فرآوردهای که در ظرف نهایی استریل می‌شود باید به سطح اطمینان از استریلیتی 10⁻⁶ یا بهتر برسد (Ph. Eur. 5.1.1, USP <1229>). F و D باید به یک دما مربوط باشند (برای F₀، مقدار D در ۱۲۱ درجه).
مراجع (آخرین ویرایش):Ph. Eur. 12.3 5.1.1 ↗USP–NF 2026 <1229> ↗ISO 11138-1:2017 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
شمارش پلیت USP <61> و Ph. Eur. 2.6.12: cfu = mean colonies × dilution ÷ volume در هر گرم یا میلی‌لیتر. پلیتهایی را بشمارید که حداکثر ۲۵۰ کلنی برای TAMC و ۵۰ کلنی برای TYMC دارند (پلیت ۹ سانتیمتری). طبق USP <1111> و Ph. Eur. 5.1.4، معیار 10¹ cfu تا ۲۰، 10² cfu تا ۲۰۰ و 10³ cfu تا ۲۰۰۰ را میپذیرد و به همین ترتیب. مقادیر را با فاصله، ویرگول یا خط جدید از هم جدا کنید.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <61> ↗USP–NF 2026 <1111> ↗Ph. Eur. 12.3 2.6.12 ↗Ph. Eur. 12.3 5.1.4 ↗BP 2026 (incl. Ph. Eur. texts) ↗
موستلر: BSA = √(H × W ÷ 3600) (قد بر حسب سانتی‌متر و وزن بر حسب کیلوگرم). دوبوآ: 0.007184 × W^0.425 × H^0.725. هایکاک (در کودکان هم به کار می‌رود): 0.024265 × W^0.5378 × H^0.3964. BMI = W ÷ H² (سازمان جهانی بهداشت: کمتر از 18.5 کموزن، 18.5 تا 24.9 طبیعی، 25 تا 29.9 اضافهوزن، 30 و بیشتر چاق). وزن ایده‌آل دیواین: ۵۰ کیلوگرم (مرد) یا ۴۵٫۵ کیلوگرم (زن) بهاضافه ۲٫۳ کیلوگرم برای هر اینچ قد بالاتر از ۱۵۲٫۴ سانتی‌متر؛ وزن اصلاح‌شده = IBW + 0.4 × (W − IBW) وقتی وزن واقعی بیش از 120٪ وزن ایده‌آل باشد. برای آموزش و کنترل محاسبات؛ تصمیم درباره دوز با پزشک معالج است.
مراجع (آخرین ویرایش):Mosteller, NEJM 1987 ↗DuBois & DuBois, 1916 ↗Haycock, J Pediatr 1978 ↗WHO BMI classification ↗
کاکرافت–گالت (۱۹۷۶): CrCl = (140 − age) × W ÷ (72 × SCr) میلی‌لیتر در دقیقه با کراتینین بر حسب mg/dL، در زنان ضرب در 0.85؛ تنظیم دوز کلیوی در بیشتر بروشورهای دارویی بر پایه آن است. CKD-EPI 2021 (بدون ضریب نژاد): eGFR = 142 × min(SCr/κ, 1)^α × max(SCr/κ, 1)^−1.200 × 0.9938^age × 1.012 [F] که κ برای زن و مرد 0.7 و 0.9 و α برابر −0.241 و −0.302 است. مراحل KDIGO: G1 ≥ 90, G2 60–89, G3a 45–59, G3b 30–44, G4 15–29, G5 < 15. هر 1 mg/dL کراتینین برابر 88.4 µmol/L است. برای آموزش و کنترل محاسبات؛ تصمیم درباره دوز با پزشک معالج است.
مراجع (آخرین ویرایش):Cockcroft & Gault, Nephron 1976 ↗Inker et al., NEJM 2021 (CKD-EPI 2021) ↗KDIGO CKD guideline (2024) ↗
غلظت = مقدار دارو در کیسه ÷ حجم؛ mL/h = dose per hour ÷ concentration؛ برای دستور بر پایه وزن mg/h = µg/kg/min × kg × 60 ÷ 1000. drops/min = mL/h × drop factor ÷ 60 (ستهای ماکرو ۱۰ تا ۲۰ قطره در میلی‌لیتر و ست میکرو ۶۰). برای داروهای پرخطر از پمپ انفوزیون استفاده کنید. برای آموزش و کنترل محاسبات؛ تصمیم درباره دوز با پزشک معالج است.
مراجع (آخرین ویرایش):USP–NF 2026 <1160> ↗
مدل تک‌بخشی با حذف درجه اول؛ هر دو نمونه در فاز حذف. k = ln(C₁/C₂) ÷ (t₂ − t₁)، t½ = 0.693 ÷ k، CL = k × Vd. ضریب تجمع R = 1 ÷ (1 − e^(−kτ))؛ C_ss,avg = F × dose ÷ (CL × τ)؛ حدود ۳٫۳ نیمه‌عمر برای رسیدن به 90٪ حالت پایدار لازم است. دوز بارگیری = C_target × Vd ÷ F و دوز نگهدارنده = C_target × CL × τ ÷ F. برای آموزش و کنترل محاسبات؛ تصمیم درباره دوز با پزشک معالج است.
مراجع (آخرین ویرایش):Rowland & Tozer, Clinical Pharmacokinetics and Pharmacodynamics, 5th ed. (2019)
راهنمای FDA (۲۰۰۵) درباره برآورد حداکثر دوز شروع ایمن در نخستین کارآزماییهای بالینی در داوطلبان سالم بزرگسال: HED (mg/kg) = NOAEL × (Km animal ÷ Km human) با Km انسان برابر ۳۷ (بزرگسال ۶۰ کیلوگرمی). حداکثر دوز شروع توصیه‌شده (MRSD) برابر HED مناسبترین گونه تقسیم بر ضریب اطمینان (بهطور پیش‌فرض ۱۰) است. مقیاسبندی بر پایه سطح بدن برای همه فرآوردهها کاربرد ندارد (مثلاً پروتئینهایی که داخل عروقی تجویز می‌شوند). برای آموزش و کنترل محاسبات؛ تصمیم درباره دوز با پزشک معالج است.
مراجع (آخرین ویرایش):FDA, Estimating the Maximum Safe Starting Dose in Initial Clinical Trials (2005) ↗