PharmaVault
گنجینه اطلاعات داروسازی
The Pharmaceutical Information Vault
Excipient monograph · مونوگراف ماده جانبی
pharmavault.ir
Fructose
فروکتوز
1نام‌های رسمی (فارماکوپه‌ای)
- BPFructose
- JPFructose
- Ph. Eur.Fructose
- USP–NFFructose
2مترادف‌ها و نام‌های تجاری
Advantose FS 95; D-arabino-2-hexulose; fructosum; fruit sugar; laevulose; levulose
3نام شیمیایی و شماره CAS
D-(−)-Fructopyranose · [57-48-7]
4فرمول تجربی و وزن مولکولی
C6H12O6 · 180.16
5طبقه عملکردی
شیرین‌کننده، رقیق‌کننده (پرکننده)
محدوده غلظت متداول: — · اشکال دارویی: جامد، مایع
6کاربرد در فرمولاسیون دارویی
به عنوان شیرین‌کننده و تقویت‌کننده طعم در قرص، شربت و محلول خوراکی به کار می‌رود؛ از ساکارز شیرین‌تر است (بسته به دما و pH حدود 1.2–1.8 برابر) و طعم میوه‌ای را تقویت می‌کند. گریدهای قابل پرس مستقیم به عنوان رقیق‌کننده قرص، به‌ویژه در قرص‌های جویدنی، مصرف می‌شوند. در غذا و نوشیدنی نیز کاربرد گسترده دارد.
7توصیف
مونوساکاریدی از نوع کتوهگزوز که به‌طور طبیعی در میوه و عسل وجود دارد. کریستال‌های بی‌رنگ یا پودر کریستالی سفید، بی‌بو و با طعم بسیار شیرین.
8ویژگی‌های معمول
- نقطه ذوب
- حدود 102–105 °C همراه با تجزیه
- چرخش ویژه
- حدود −91° تا −93.5° (در حالت تعادل، بر پایه بدون آب)
- حلالیت
- بسیار محلول در آب؛ محلول در اتانول و متانول
- رطوبت‌گیری
- رطوبت‌گیر؛ در رطوبت نسبی بالا مقدار قابل‌توجهی رطوبت جذب می‌کند
- شیرینی نسبی
- حدود 1.2–1.8 برابر ساکارز
9پایداری و شرایط نگهداری
رطوبت‌گیر است؛ در ظرف درب‌بسته و در جای خنک و خشک نگهداری شود. فروکتوز در محلول در pH حدود 3–4 بیشترین پایداری را دارد. با حرارت، به‌ویژه در شرایط اسیدی یا قلیایی، تجزیه و قهوه‌ای می‌شود و 5-هیدروکسی‌متیل‌فورفورال تشکیل می‌دهد.
10ناسازگاری‌ها
به عنوان قند احیاکننده با آمین‌ها و اسیدهای آمینه واکنش میلارد می‌دهد. با اسیدها و قلیاهای قوی که باعث قهوه‌ای شدن می‌شوند و با اکسیدکننده‌ها ناسازگار است.
11روش تولید
یا از هیدرولیز ساکارز به قند اینورت و جداسازی فروکتوز از گلوکز، یا از ایزومریزاسیون آنزیمی گلوکز (حاصل از نشاسته) و سپس جداسازی کروماتوگرافی به دست می‌آید و سپس کریستالیزه می‌شود. از هیدرولیز اینولین نیز قابل تهیه است.
12ایمنی
فروکتوز کندتر از گلوکز جذب و عمدتاً در کبد متابولیزه می‌شود و انرژی آن برابر سایر قندهاست. در بیماران مبتلا به عدم تحمل ارثی فروکتوز باید از آن پرهیز شود و دوزهای خوراکی زیاد ممکن است باعث نفخ، دل‌درد و اسهال شود. دیگر به عنوان جایگزین قند برای بیماران دیابتی توصیه نمی‌شود و مصرف وریدی آن با اسیدوز لاکتیک همراه بوده است.
13احتیاط‌های کار با ماده
احتیاط‌های معمول متناسب با مقدار ماده رعایت شود. از ایجاد گردوغبار خودداری شود؛ محافظ چشم توصیه می‌شود.
14وضعیت رگولاتوری
در فهرست GRAS قرار دارد. در FDA Inactive Ingredient Database (فرآورده‌های خوراکی) و در داروهای غیرتزریقی مجاز در اروپا وجود دارد.
15مواد مرتبط
دکستروز؛ شربت ذرت با فروکتوز بالا؛ قند اینورت؛ ساکارز.
16توضیحات
به دلیل رطوبت‌گیری، قرص‌های حاوی فروکتوز باید در شرایط رطوبت پایین ساخته و بسته‌بندی شوند. شیرینی آن در محلول‌های سرد و کمی اسیدی بیشترین مقدار را دارد و با افزایش دما کاهش می‌یابد.