PharmaVault
گنجینه اطلاعات داروسازی
The Pharmaceutical Information Vault
Excipient monograph · مونوگراف ماده جانبی
pharmavault.ir
Phosphoric acid
اسید فسفریک
1نام‌های رسمی (فارماکوپه‌ای)
- BPPhosphoric Acid
- JPPhosphoric Acid
- Ph. Eur.Phosphoric Acid, Concentrated
- USP–NFPhosphoric Acid
2مترادف‌ها و نام‌های تجاری
Acidum phosphoricum concentratum; orthophosphoric acid; E338
3نام شیمیایی و شماره CAS
Orthophosphoric acid · [7664-38-2]
UNII E4GA8884NN · PubChem CID 1004
4فرمول تجربی و وزن مولکولی
H3PO4 · 98.00
5طبقه عملکردی
تنظیم‌کننده pH، عامل بافری
محدوده غلظت متداول: — · اشکال دارویی: مایع، استریل (تزریقی/چشمی)
6کاربرد در فرمولاسیون دارویی
به عنوان عامل اسیدی‌کننده و برای تنظیم pH در فرمولاسیون‌های خوراکی، موضعی و تزریقی، معمولاً به شکل رقیق (مثلاً فسفریک اسید رقیق حدود 10٪ وزنی/حجمی) و به مقدار لازم (q.s.) به کار می‌رود. همراه با نمک‌هایش برای تهیه بافر فسفات و در غذاها و نوشابه‌ها به عنوان اسیدی‌کننده نیز مصرف می‌شود.
7توصیف
اسید غلیظ مایعی شفاف، بی‌رنگ، بی‌بو و شربتی‌شکل با خاصیت خورندگی شدید است. در دمای پایین ممکن است در اثر ماندن کریستالیزه شود.
8ویژگی‌های معمول
- غلظت
- گریدهای غلیظ حدود 85٪ وزنی H3PO4 (حدود مجاز فارماکوپه‌ای تقریباً 84–90٪)
- pKa
- pKa1 حدود 2.1؛ pKa2 حدود 7.2؛ pKa3 حدود 12.3 (25 °C)
- چگالی
- حدود 1.7 g/cm³ (اسید 85٪)
- حلالیت
- قابل امتزاج با آب و اتانول همراه با آزاد شدن گرما
9پایداری و شرایط نگهداری
از نظر شیمیایی پایدار است. اسید غلیظ رطوبت‌گیر است و باید در ظرف کاملاً بسته از جنس مقاوم به اسید مانند شیشه یا پلاستیک مناسب نگهداری شود.
10ناسازگاری‌ها
با قلیاها به‌شدت و با تولید گرما واکنش می‌دهد. به بسیاری از فلزات حمله می‌کند و گاز هیدروژن قابل اشتعال آزاد می‌کند؛ با اکسیدکننده‌های قوی و بسیاری از مواد آلی ناسازگار است.
11روش تولید
اسید با خلوص بالا به روش حرارتی تولید می‌شود که در آن فسفر عنصری سوزانده و به فسفر پنتوکسید تبدیل و سپس هیدراته می‌شود. گریدهای صنعتی به روش مرطوب، با اثر سولفوریک اسید بر سنگ فسفات، تهیه و سپس خالص‌سازی می‌شوند.
12ایمنی
فسفریک اسید رقیق در مقادیر مصرفی به عنوان ماده جانبی سمی محسوب نمی‌شود و به‌طور گسترده در غذاها و نوشیدنی‌ها مصرف می‌شود. اسید غلیظ خورنده است و سوختگی شدید پوست، چشم و مخاط ایجاد می‌کند. EFSA برای فسفات‌ها ADI گروهی 40 mg/kg وزن بدن در روز (بر حسب فسفر) تعیین کرده است.
13احتیاط‌های کار با ماده
اسید غلیظ خورنده است. از دستکش مقاوم به اسید، محافظ چشم و صورت و لباس محافظ استفاده شود. هنگام رقیق‌سازی همیشه اسید را به‌آرامی به آب اضافه کنید و هرگز برعکس عمل نکنید.
14وضعیت رگولاتوری
در فهرست GRAS قرار دارد. در اروپا به عنوان افزودنی غذایی پذیرفته شده است (E338). در FDA Inactive Ingredient Database (تزریقی؛ فرآورده‌های خوراکی، موضعی و سایر فرآورده‌ها) و در داروهای تزریقی و غیرتزریقی مجاز در اروپا وجود دارد.
15مواد مرتبط
فسفریک اسید رقیق؛ پتاسیم فسفات‌ها؛ سدیم فسفات‌ها.
16توضیحات
فسفریک اسید به دلیل داشتن سه مرحله تفکیک، همراه با نمک‌های سدیم یا پتاسیم خود می‌تواند در حدود pH 2، 7 و 12 بافر ایجاد کند؛ بافرهای فسفات در محدوده pH 6–8 پرمصرف‌ترین آن‌ها در فرمولاسیون‌های دارویی‌اند. فسفات ممکن است با کلسیم و برخی کاتیون‌های چندظرفیتی دیگر رسوب کند که در مخلوط‌های تغذیه وریدی اهمیت دارد.