Sodium phosphate, dibasic

• JPDibasic Sodium Phosphate Hydrate
• Ph. Eur.Disodium Phosphate Dihydrate
• Ph. Eur.Disodium Phosphate Dodecahydrate
• Ph. Eur.Disodium Phosphate, Anhydrous
• USP–NFDibasic Sodium Phosphate

Disodium hydrogen phosphate; disodium hydrogen orthophosphate; disodium phosphate; natrii phosphas; phosphoric acid disodium salt; secondary sodium phosphate; E339(ii)

Disodium hydrogen phosphate (anhydrous or as the dihydrate, heptahydrate or dodecahydrate) · [7558-79-4]

UNII 22ADO53M6F · PubChem CID 24203

Na2HPO4 (anhydrous); Na2HPO4·2H2O; Na2HPO4·7H2O; Na2HPO4·12H2O · 141.96 (anhydrous); 177.99 (dihydrate); 268.07 (heptahydrate); 358.14 (dodecahydrate)

تنظیم‌کننده ⁦pH⁩، عامل بافری

محدوده غلظت متداول: — · اشکال دارویی: مایع، استریل (تزریقی/چشمی)

دی‌بازیک سدیم فسفات به‌طور گسترده به عنوان بافر، معمولاً همراه با منوبازیک سدیم فسفات برای تهیه بافرهای فسفات در محدوده ⁦pH⁩ حدود ⁦6–8⁩، در فرآورده‌های تزریقی، چشمی، بینی، خوراکی و موضعی و نیز داروهای بیولوژیک به کار می‌رود. همچنین به عنوان عامل کی‌لیت‌کننده و منبع فسفات مصرف می‌شود و از نظر درمانی به عنوان ملین نمکی و مکمل فسفات کاربرد دارد. غلظت آن در بافرها معمولاً کم (در حد ⁦0.1–1⁩٪ وزنی/حجمی) است.

فرم بدون آب پودر سفید و رطوبت‌گیر است. دی‌هیدرات پودر کریستالی سفید یا تقریباً سفید یا کریستال‌های بی‌رنگ است، هپتاهیدرات به صورت کریستال‌های بی‌رنگ یا پودر دانه‌ای، و دودکاهیدرات به صورت کریستال‌های بی‌رنگ، شفاف و به‌شدت شکوفا (⁦efflorescent⁩) دیده می‌شود. همه بی‌بو و دارای طعم شورند.

مقادیر ⁦pKa⁩ (فسفریک اسید)

حدود ⁦2.1⁩، ⁦7.2⁩ و ⁦12.3⁩ در ⁦25 °C⁩

⁦pH⁩

حدود ⁦9⁩ (محلول آبی ⁦1⁩٪)

حلالیت

به‌راحتی محلول در آب (در آب گرم بیشتر)؛ عملاً نامحلول در اتانول

رفتار هیدرات‌ها

دودکاهیدرات در هوا شکوفا می‌شود و در حدود ⁦35 °C⁩ ذوب می‌گردد؛ فرم بدون آب رطوبت جذب می‌کند

از نظر شیمیایی پایدار است. هیدرات‌ها بسته به دما و رطوبت آب جذب یا از دست می‌دهند و مقدار آب ممکن است در طول نگهداری تغییر کند؛ حرارت دادن در دماهای بالا آن را به سدیم پیروفسفات تبدیل می‌کند. محلول‌های آبی پایدارند و می‌توان آن‌ها را با اتوکلاو استریل کرد. در ظرف دربسته در جای خنک و خشک نگهداری شود.

با آلکالوئیدها، آنتی‌پیرین، کلرال هیدرات، سرب استات، پیروگالول و رزورسینول، و با نمک‌های کلسیم و منیزیم ناسازگار است و با آن‌ها فسفات‌های نامحلول تشکیل می‌دهد (برای مثال رسوب کلسیم فسفات در مخلوط‌های تغذیه وریدی). برهم‌کنش کلسیم، منیزیم و فسفات در سایر فرمولاسیون‌ها نیز ممکن است به کمپلکس‌های نامحلول منجر شود.

از خنثی‌سازی جزئی فسفریک اسید با سدیم کربنات یا سدیم هیدروکسید به نسبت استوکیومتری مناسب تهیه می‌شود؛ هیدرات‌ها با کریستالیزاسیون و فرم بدون آب با خشک کردن به دست می‌آیند.

در مقادیر مصرفی به عنوان بافر عموماً غیرسمی شناخته می‌شود. دوزهای خوراکی زیاد اثر ملین اسمزی دارند و مصرف یا تجویز بیش از حد، به‌ویژه در بیماران دچار اختلال کلیوی یا در رژیم‌های پاک‌سازی روده، ممکن است باعث هیپرفسفاتمی، هیپوکلسمی و نفروپاتی حاد فسفاتی شود.

احتیاط‌های معمول متناسب با مقدار ماده رعایت شود. استفاده از محافظ چشم و دستکش توصیه می‌شود.

در فهرست ⁦GRAS⁩ قرار دارد. در اروپا به عنوان افزودنی غذایی پذیرفته شده است (⁦E339⁩). در ⁦FDA Inactive Ingredient Database⁩ (فرآورده‌های تزریقی، استنشاقی، بینی، چشمی، خوراکی، گوشی، موضعی و واژینال) و در داروهای تزریقی و غیرتزریقی مجاز در اروپا وجود دارد.

منوبازیک سدیم فسفات؛ دی‌بازیک پتاسیم فسفات؛ تری‌سدیم فسفات.

همیشه نوع هیدرات مصرفی را مشخص و مقادیر را بر همان اساس محاسبه کنید، زیرا دودکاهیدرات حدود ⁦60⁩٪ آب دارد. بافرهای فسفات ممکن است هنگام انجماد به‌طور انتخابی کریستالیزه شوند و در فرمولاسیون‌های پروتئینی منجمد و لیوفیلیزه تغییر ⁦pH⁩ زیادی ایجاد کنند.