PharmaVault
گنجینه اطلاعات داروسازی
The Pharmaceutical Information Vault
Excipient monograph · مونوگراف ماده جانبی
pharmavault.ir
Xanthan gum
صمغ زانتان، زانتان گام
1نام‌های رسمی (فارماکوپه‌ای)
- BPXanthan Gum
- Ph. Eur.Xanthan Gum
- USP–NFXanthan Gum
2مترادف‌ها و نام‌های تجاری
corn sugar gum; Keltrol; polysaccharide B-1459; Rhodigel; Vanzan NF; Xantural; xanthani gummi; E415
3نام شیمیایی و شماره CAS
High-molecular-weight anionic polysaccharide made up of glucose, mannose and glucuronic acid units, present as the sodium, potassium or calcium salt · [11138-66-2]
4فرمول تجربی و وزن مولکولی
(C35H49O29)n · ≈ 2 × 10⁶
5طبقه عملکردی
عامل ژل‌ساز، اصلاح‌کننده ویسکوزیته
محدوده غلظت متداول: q.s. · اشکال دارویی: مایع، نیمه‌جامد
6کاربرد در فرمولاسیون دارویی
به‌طور گسترده در فرآورده‌های خوراکی و موضعی به عنوان عامل تعلیق‌کننده، پایدارکننده، غلیظ‌کننده و پایدارکننده امولسیون و در قرص‌های ماتریکس آب‌دوست برای کنترل رهش دارو به کار می‌رود. محلول‌های آن به شدت شبه‌پلاستیک‌اند؛ یعنی در حال سکون گران‌رو هستند ولی به‌راحتی ریخته و پخش می‌شوند و ویسکوزیته خود را در محدوده وسیعی از pH و دما حفظ می‌کنند. غلظت متداول به عنوان تعلیق‌کننده، پایدارکننده یا غلیظ‌کننده حدود 0.1–1٪ وزنی/حجمی است؛ در قرص‌های ماتریکس مقادیر بیشتری مصرف می‌شود.
7توصیف
پودری ریز، روان و بی‌بو به رنگ کرم یا سفید.
8ویژگی‌های معمول
- حلالیت
- محلول در آب سرد و گرم؛ عملاً نامحلول در اتانول و اتر
- ویسکوزیته
- حدود 1200–1600 mPa s (محلول آبی 1٪، 25 °C)؛ به شدت رقیق‌شونده با برش
- pH
- حدود 6–8 (محلول آبی 1٪)
- مقدار پیروویک اسید
- دست‌کم 1.5٪ (Ph. Eur.)
9پایداری و شرایط نگهداری
ماده‌ای پایدار است. محلول‌های آبی در محدوده وسیعی از pH (حدود 3–12) پایدارند و ویسکوزیته آن‌ها با دما تغییر چندانی نمی‌کند، هرچند بیشترین پایداری را در pH 4–10 و دماهای متوسط دارند. محلول‌ها باید در برابر آلودگی میکروبی نگهدارنده داشته باشند. در ظرف کاملاً بسته، در جای خنک و خشک نگهداری شود.
10ناسازگاری‌ها
به دلیل آنیونی بودن، ممکن است با برخی سورفکتانت‌ها، پلیمرها و نگهدارنده‌های کاتیونی رسوب کند. با اکسیدکننده‌های قوی نیز ناسازگار است. با بیشتر عوامل تعلیق‌کننده دیگر و با غلظت‌های زیاد بسیاری از نمک‌ها سازگار است.
11روش تولید
از تخمیر هوازی یک کربوهیدرات مانند گلوکز یا ساکارز توسط باکتری Xanthomonas campestris تولید می‌شود. صمغ با رسوب‌دهی توسط ایزوپروپیل الکل از محیط کشت جدا و سپس خشک و آسیاب می‌شود.
12ایمنی
به‌طور گسترده در مواد غذایی و داروها مصرف می‌شود و در مقادیر مصرفی غیرسمی و غیرمحرک شناخته می‌شود. مصرف خوراکی مقادیر زیاد ممکن است نفخ و شل شدن مدفوع ایجاد کند. JECFA برای آن ADI «تعیین‌نشده» (not specified) در نظر گرفته است. غلیظ‌کننده‌های بر پایه زانتان با آنتروکولیت نکروزان در نوزادان نارس مرتبط دانسته شده‌اند و FDA مصرف آن‌ها را در این گروه توصیه نکرده است.
13احتیاط‌های کار با ماده
احتیاط‌های معمول متناسب با مقدار ماده رعایت شود. از ایجاد گردوغبار خودداری شود؛ استفاده از محافظ چشم و ماسک گردوغبار توصیه می‌شود. پودر ریخته‌شده در صورت خیس شدن بسیار لغزنده می‌شود.
14وضعیت رگولاتوری
در ایالات متحده به عنوان افزودنی غذایی تأیید شده و در اروپا به عنوان افزودنی غذایی پذیرفته شده است (E415). در FDA Inactive Ingredient Database (محلول، سوسپانسیون و قرص خوراکی؛ فرآورده‌های رکتال و موضعی) و در داروهای غیرتزریقی مجاز در اروپا وجود دارد.
15مواد مرتبط
کاراگینان؛ صمغ گوار؛ صمغ لوبیای خرنوب؛ سدیم آلژینات؛ کتیرا.
16توضیحات
برای جلوگیری از کلوخه شدن، پودر را با هم زدن شدید در آب پراکنده کنید یا پیش از افزودن آب با گلیسرین، پروپیلن گلیکول یا اتانول خیس کنید. با گالاکتومانان‌هایی مانند صمغ گوار و صمغ لوبیای خرنوب افزایش ویسکوزیته هم‌افزا نشان می‌دهد.