PharmaVault
گنجینه اطلاعات داروسازی
The Pharmaceutical Information Vault
Excipient monograph · مونوگراف ماده جانبی
pharmavault.ir
Carbon dioxide
دی‌اکسید کربن
1نام‌های رسمی (فارماکوپه‌ای)
- BPCarbon Dioxide
- JPCarbon Dioxide
- Ph. Eur.Carbon Dioxide
- USP–NFCarbon Dioxide
2مترادف‌ها و نام‌های تجاری
Carbonei dioxidum; carbonic acid gas; carbonic anhydride; dry ice (solid form); E290
3نام شیمیایی و شماره CAS
Carbon dioxide · [124-38-9]
UNII 142M471B3J · PubChem CID 280
4فرمول تجربی و وزن مولکولی
CO2 · 44.01
5طبقه عملکردی
پیشران / گاز بی‌اثر
محدوده غلظت متداول: — · اشکال دارویی: مایع
6کاربرد در فرمولاسیون دارویی
به عنوان گاز بی‌اثر برای جایگزینی هوای فضای خالی (headspace) آمپول‌ها، ویال‌ها و ظروف مایعات و پوشش‌دهی فرآورده‌های حساس به اکسیژن در حین ساخت، و به عنوان پیشران (پروپلانت) آئروسل‌های موضعی به کار می‌رود. در قرص‌ها و گرانول‌های جوشان از واکنش یک اسید با یک کربنات در محل تولید می‌شود. کربن دی‌اکسید فوق‌بحرانی برای استخراج و مهندسی ذرات، و فرم جامد آن (یخ خشک) برای سردسازی مصرف می‌شود.
7توصیف
گازی بی‌رنگ، بی‌بو و غیرقابل اشتعال با طعم کمی اسیدی. به صورت گاز مایع‌شده تحت فشار در سیلندر یا به صورت جامد عرضه می‌شود.
8ویژگی‌های معمول
- نقطه تصعید
- −78.5 °C در فشار اتمسفر (جامد بدون ذوب شدن تصعید می‌شود)
- نقطه بحرانی
- حدود 31.1 °C و 7.38 MPa
- چگالی گاز
- حدود 1.98 g/L در 0 °C و 101.3 kPa (حدود 1.5 برابر هوا)
- حلالیت
- به میزان متوسط در آب محلول است و محلول اسیدی ضعیف کربنیک اسید تشکیل می‌دهد
9پایداری و شرایط نگهداری
در شرایط معمول از نظر شیمیایی پایدار و بی‌اثر است. سیلندرها در جای خنک با تهویه مناسب و دور از حرارت نگهداری شوند.
10ناسازگاری‌ها
با قلیاها و محلول‌های قلیایی واکنش داده و کربنات تشکیل می‌دهد و با فلزات فعال مانند منیزیم و سدیم در دمای بالا واکنش می‌دهد. کربن دی‌اکسید محلول، pH محلول‌های آبی را کاهش می‌دهد و ممکن است داروهایی را که در pH پایین‌تر کم‌محلول‌اند رسوب دهد.
11روش تولید
به عنوان محصول جانبی تخمیر، تولید آمونیاک و هیدروژن، یا از گازهای احتراق و منابع طبیعی بازیافت و سپس خالص‌سازی، خشک و با فشرده‌سازی و سرد کردن مایع می‌شود.
12ایمنی
در غلظت‌های کم سمی نیست، ولی در غلظت‌های زیاد خفه‌کننده است: افزایش غلظت آن باعث سردرد، تنفس سریع و سرگیجه و غلظت‌های بسیار زیاد باعث کاهش هوشیاری می‌شود. حد مجاز تماس شغلی 5000 ppm (میانگین وزنی 8 ساعته) است. تماس با فرم جامد یا مایع در حال انبساط سریع، سوختگی ناشی از سرما ایجاد می‌کند.
13احتیاط‌های کار با ماده
سیلندرها طبق مقررات ایمنی گازهای فشرده جابه‌جا شوند و فقط در محیط با تهویه مناسب استفاده شود، زیرا گاز از هوا سنگین‌تر است و در نقاط پست تجمع می‌کند. هنگام کار با یخ خشک یا مایع آن از دستکش عایق و محافظ چشم استفاده شود.
14وضعیت رگولاتوری
در فهرست GRAS قرار دارد. در اروپا به عنوان افزودنی غذایی پذیرفته شده است (E290). در داروهای مجاز در اروپا به کار رفته است.
15مواد مرتبط
نیتروژن؛ نیتروس اکسید.
16توضیحات
به عنوان پیشران آئروسل مانند یک گاز فشرده رفتار می‌کند، ولی چون بخشی از آن در محصول حل می‌شود، افت فشار با خالی شدن ظرف کمتر از نیتروژن است. در فرآورده‌های جوشان، مقدار کربن دی‌اکسید آزادشده به استوکیومتری و رطوبت زوج اسید–کربنات بستگی دارد.